Trong thực tế lâm sàng trầm cảm hay gặp ở trẻ em và vị thành niên, cũng có quan điểm cho rằng đây là biểu hiện bình thường ở giai đoạn này, là biểu hiện thoảng qua hay tình trạng khủng hoảng ở thời kỳ dậy thì, chứ chưa phải hoàn toàn là bệnh lý. Các nhà tâm thần học thống nhất rằng trầm cảm ở trẻ em và vị thành niên có thể biểu hiện ở nhiều hình thái khác nhau cần được nghiên cứu hệ thống.
BIỂU HIỆN LÂM SÀNG TRẦM CẢM Ở TRẺ EM
Ở người trầm cảm, chất dẫn truyền thần kinh trong não của họ khô hơn của người thường. Nên tại sao chỉ vì một câu mắng, chỉ vì một sự thất bại mà người khác coi là "muỗi" thì họ đã có thể suy sụp tới tử vong.
Thường biểu hiện sớm sẽ là triệu chứng cơ thể đau như đau đầu, đau bụng, đau ngực, ngột ngạt kèm cảm giác lo buồn chán nản… Có nhiều tác giả gọi là trầm cảm che đậy bởi triệu chứng cơ thể, các thể này thường không được phát hiện chẩn đoán sớm và tất nhiên không được điều trị. Đa phần các trường hợp này được bố mẹ đưa đến các cơ sở nội nhi khám bệnh và được điều trị bằng các thuốc chuyên khoa đặc hiệu nhưng không thấy kết quả, hoặc không thấy có các bằng chứng tổn thương thực thể rõ ràng.
Trẻ trầm cảm hay có cảm giác buồn chán nhẹ không rõ rệt, không giải thích được nguyên cớ, hay cáu kỉnh. Giảm hứng thú trong học tập, công việc được giao phó, và cả trong các sinh hoạt nhóm hay đoàn thể. Một số khác lại cảm thấy hưng phấn, thấy khả năng của mình vượt trội, trẻ chăm chỉ học tập, kết quả ban đầu tốt nhưng sau đó kết quả lại giảm sút một cách rõ rệt.
Trẻ thu mình cô lập không muốn giao tiếp hay tham gia các hoạt động đoàn thể, phàn nàn không có bạn thân hoặc khó chia sẻ với bạn. Trẻ thờ ơ, ít quan tâm đến các hoạt động diễn ra xung quanh, có thể ngay cả với những người thân thiết nhất.
Nổi bật còn là cảm giác chán ăn, không có hứng thú trong ăn uống, mất cảm giác ngon miệng, hậu quả là trẻ bị giảm cân. Tuy nhiên có thể ăn nhiều hơn bình thường hay ăn vô độ dẫn đến tăng cân.
Trẻ cũng có thể ngủ nhiều hơn bình thường hoặc ngủ ít, trong rất nhiều trường hợp trẻ thường xuyên có ác mộng. Đi kèm với các triệu chứng về cảm xúc, cơ thể là các biểu hiện rối loạn hành vi, như quậy phá, hành vi chống đối xã hội, chống đối ba mẹ...
Muốn tự sát cũng là một triệu chứng rất quan trọng và nghiêm trọng trong bệnh trầm cảm tuổi vị thành niên, ở các mức độ khác nhau từ ý tưởng đến có hành vi tự sát. Thường xảy ra ở bệnh nhân có mức độ trầm cảm nặng.
Trầm cảm ở trẻ em có những đặc điểm khác với ở người lớn, chúng ta cần quan tâm, phát hiện kịp thời rối loạn này ở trẻ để có biện pháp can thiệp nhằm nâng cao chất lượng sống cho trẻ, cải thiện thành tích học tập và định hướng cho trẻ phát triển lành mạnh.
NGUYÊN NHÂN TRẺ EM BỊ TRẦM CẢM
Có nguyên nhân di truyền, có nguyên nhân gia đình, nguyên nhân môi trường. Trầm cảm không phải là câu chuyện mới xảy ra tháng trước hay hôm qua. Nó là chuyện của thậm chí nhiều năm trước. Thậm chí nó là vết đau, những tổn thương 2 năm đầu đời khi mới sinh, khi trẻ còn phụ thuộc hoàn toàn vào mẹ.
Thậm chí là những tổn thương từ khi còn bào thai trong bụng, khi biết được ba mẹ không mong chờ mình ra đời, khi biết bố mẹ đã từng muốn chối bỏ mình, hay khi biết bố mẹ mong chờ một giới tính khác cơ, bố mẹ muốn con trai, mà mình lại là gái...
Hay là những tổn thương từ thời ba mẹ, làm ba mẹ khổ sở, cay nghiệt, chỉ biết giáo dục bằng đòn roi, bằng chì chiết..
Xã hội ngày nay phát triển nhưng cũng quá nhiều gia đình không hạnh phúc, ba mẹ cãi vã, ly hôn... cũng khiến trẻ trở nên căng thẳng, buồn chán dẫn đến trầm cảm.
Hoặc những đứa trẻ lúc nào cũng cảm thấy phải có nhiệm vụ làm ba mẹ tự hào. Lúc nào cũng bị so sánh với "con nhà người ta". Những đứa trẻ không được hồn nhiên làm trẻ con, không được hiểu một điều vô cùng quan trọng rằng mình là một, là riêng, là duy nhất.
Đi học thì suốt ngày áp lực thi cử. Tại sao cứ phải bắt trẻ học thật xuất sắc và phải học môn chính? Mà không để ý tới bao nhiêu điều đang thiếu: sức khỏe, niềm vui, thể lực, đam mê, sáng tạo... Hoặc trẻ gặp vấn đề bạo hành ở trường học cũng là một lí do.
CÁCH PHÒNG TRÁNH VÀ ĐIỀU TRỊ TRẦM CẢM Ở TRẺ EM
Những yếu tố sinh học, tâm lý học, môi trường và xã hội đóng góp vào sự phát sinh những rối loạn tâm lí ở trẻ em và thiếu niên. Những can thiệp phòng ngừa có thể đạt được kết quả tối ưu nếu quan tâm đến những dấu hiệu lâm sàng đặc biệt về trầm cảm ở tuổi này.
Cách phòng ngừa lâu dài thể là mở ra các chương trình giáo dục tâm lý như huấn luyện cha mẹ kỹ năng chăm sóc con cái, đưa các chương trình chăm sóc sức khỏe vào trường học, trị liệu tâm lý cũng như tâm lý liệu pháp gia đình.
Thầy cô và ba mẹ nên lắng nghe và thấu hiểu những suy nghĩ, tâm lí của trẻ. Không gây áp lực quá nặng nề khiến trẻ căng thẳng. Hãy làm bạn cùng con. Giúp trẻ tự tin và thể hiện năng lực bản thân. Khi trẻ sai, hãy phân tích và giải thích, đừng khiến trẻ xấu hổ hay tự ti bằng việc quát mắng, đánh con, bêu xấu...
Thiết lập cho con những thói quen tốt, lành mạnh như thể thao, vui chơi, hoạt động xã hội và cộng đồng. Khi thấy con có biểu hiện hay thói quen xấu cần ngăn chặn sớm nhất.
Hãy cố gắng hoàn thiện mình và luôn khiến gia đình trở nên vui vẻ, hòa thuận. Trẻ em cần được sống và phát triển trong một môi trường hạnh phúc, yên bình.
Trầm cảm là một quá trình, là 1 căn bệnh, có thể phòng tránh được, có thể chữa được. Điều trị sớm giai đoạn trầm cảm có ý nghĩa trong việc rút ngắn thời gian cơn ở người bệnh bị trầm cảm tái diễn. Vì thế, ba mẹ hãy chú ý và sát cánh cùng con kịp thời nhé!
